Ode aan Sytske
11 jaar geleden vroeg Sytske mij als verpleeghuisarts om eens te komen kijken als Craniosacraal therapeute naar een bewoner in de instelling waar zij werkte. De rest is geschiedenis…We zijn samen een traject ingegaan waarvan we de uitkomst niet wisten, maar wat mij heel veel heeft gebracht: mijn passie in mijn werk!
Sytske kijkt als arts maar ook als Craniosacraal therapeute. Collega’s en partners in dit hele proces; een gedeelde roeping!
Dit stuk is geschreven door Sytske en ze verwoord zo mooi hoe onze reis is geweest en waar we nu staan in de behandeling van mensen met dementie met Cranio. Ik wil het graag delen.
Met dank aan Sytske vd Broek!
“Belangrijk om te benadrukken is dat Cranio NIET een proces oprakelt, maar dat dit proces met alle emoties die erbij komen kijken, door de dementie, al gaande is. Dat Cranio tot doel heeft emoties te reguleren en het lijf de kans geeft om beter om te gaan met de stress waarmee deze levensfase gepaard gaat.
Dat iemand zijn levenslang opgekropte woede niet meer kan binnen houden. Dat de kinderen die woede nooit gezien hebben omdat vader een masker van sociale aangepastheid op had. Dat moeder nu niet meer kan stoppen met huilen terwijl ze daar vroeger een kei in was. Dat oma zit te beven als een rietje omdat ze het bombardement herbeleeft, terwijl ze altijd die sterke vrouw was. Dat tante afweert als ze van onderen gewassen moet worden, terwijl niemand ooit geweten heeft dat er sprake van misbruik moet zijn geweest in haar jeugd, dat dit mogelijk de reden is geweest dat ze nooit een relatie heeft gehad en geen kinderen heeft gekregen. Dat opa de hele nacht rondloopt over de afdelingen niet naar bed wil in het donker, omdat hij de pijn niet kan verdragen van die brand waarbij zijn broertje omkwam en hij niet in staat was om hem te redden. Zijn kleinkinderen zijn verbaasd, omdat hij altijd die stoere opa was die bij de brandweer zat.
Maar ook dat mevrouw Jansen nachtenlang aan het jammeren is totdat iedereen er tureluurs van wordt, omdat ze als jong kind urenlang in haar kamer werd opgesloten als ze verdrietig was en een draai om haar oren kreeg als ze moest huilen. Terwijl ze voordat ze dement werd altijd van de partij was als er een feestje te vieren was. Dat meneer Pietersen de hele dag achter de verzorging aanloopt, totdat het hele team bijna een hekel aan hem krijgt, omdat hij zo claimend is, terwijl hij altijd een vrij man is geweest en bekend stond om zijn onafhankelijkheid. Zijn moeder is jong overleden en er was geen aandacht voor hem als kind omdat er nog 10 andere kinderen waren.
Allemaal voorbeelden waarbij iemand ogenschijnlijk zorgeloos door het leven is gerold en in zijn laatste levensfase gedrag ontwikkelt, wat we lastig kunnen duiden. Gedrag wat moeilijk is te begrijpen en te accepteren door de familie, en lastig is om mee om te gaan in het verpleeghuis. Mede doordat we allemaal mensen zijn die geraakt kunnen worden door dergelijk gedrag. We kunnen ons machteloos voelen, we kunnen er bang voor worden, we kunnen er geïrriteerd door worden, we kunnen ons gaan afkeren van die persoon, of hem gaan corrigeren omdat hij zo lastig is voor zijn omgeving. Vaak doen we dit onbewust, omdat we niet altijd bewust zijn van onze eigen weggestopte pijnen, boosheid of verdriet. Onbewust kunnen we in een soms onomkeerbaar proces komen van reageren op het gedrag wat niet helpend is voor de client, onszelf of de omgeving.
Soms vraagt de radeloze omgeving om medicatie om rust te creëren voor de client en diens omgeving. Pillen die de niet meer te onderdrukken emoties camoufleren, maar niet oplossen. Psychofarmaca met nare bijwerkingen als verwardheid waardoor de toch al kwetsbare oudere zich nóg moeilijker staande kan houden in het leven en soms letterlijk omvalt. Medicijnen waardoor iemand zich nóg meer ontregeld voelt.
Cranio kan bijdragen om bewustzijn te creëren op die onbewuste processen, om ze om te buigen naar wel helpende reacties op het onbegrepen gedrag. Cranio kan helpend zijn om te vertalen wat er eigenlijk diep van binnen in die persoon voor worsteling gaande is. Cranio kan rust in het systeem brengen, waarbinnen iemand de dwarszittende emoties eindelijk mag uiten, waardoor hij zich opgelucht voelt, omdat ze eindelijk niet meer in de weg zitten. Cranio kan ondersteunend zijn om te reguleren, zodat iemand zichzelf wél weer kan dragen. De handen van de therapeut op het lichaam kunnen iemand het gevoel geven gewiegd te worden, gedragen te worden. Een aanraking zonder pijn op een lijf wat altijd pijn heeft gehad. Een aanraking met geen ander doel dan om iemand te zien zoals hij diep van binnen is. Een respectvolle aanraking waar zijn lijf naar hunkert en zich tevreden aan overgeeft. Een aanraking die dat gevoel van veiligheid geeft waarnaar al zó lang onbewust gezocht is. Een aanraking waardoor het hoofd kan stoppen met piekeren, het hart kan opengaan, de ademhaling gestimuleerd wordt, spieren zich kunnen ontspannen, verkramping wordt opgeheven, en boosheid kan worden geuit, tranen kunnen vloeien, en angst weg kan ebben. Waarna de persoon zich ontspannen gaat voelen en rustig kan gaan slapen.”
Dank je, Sytske!
Als ik het verzorgingshuis van mijn moeder uitloop, zie ik haar ineens lopen. Ze komt met haar man vanuit de gang waar de mensen met dementie wonen. Ik ken haar: ze woont bij mij in de buurt en we hebben het al vaker gehad over haar mantelzorgtaken en wat dit haar kost. Al vaker heb ik haar aangeboden dat ze bij mij op de bank even mag bijtanken: even een uur diep ontspannen en opladen, zodat ze er weer tegen kan. Het leek haar fantastisch, maar ze kwam nooit. Net als al die mantelzorgers die ik dit aanbod doe en wie ik tot in het diepste van mijn hart, even een uur rust en ontspanning gun. Even tijd helemaal alleen voor hen. Zodat ze het mantelzorgen kunnen blijven dragen. Maar er is altijd iets te doen in het mantelzorgen: een overleg of één van de vele zorgtaken. Kort samengevat: 24 uur per dag, 7 dagen in de week aanstaan. Altijd alert zijn; nooit je aandacht laten verslappen. Waar is hij? Wat doet hij? Wat heeft hij nodig? Alle acties al voor zijn voor ze gebeuren. Alle behoeften al voelen voordat ze ongemak bezorgen. Hierdoor is er geen ruimte voor rust en ontspanning; het komt niet eens bij ze op. Ja, als het klaar is, als de hele lijst afgevinkt is. Maar die lijst is nooit afgevinkt. En nu woont haar man niet meer thuis. Dat wat ze nooit gedacht had, is toch gebeurd: hij woont op een afdeling met andere mensen met dementie. En nog is het mantelzorgen niet voorbij: iedere dag gaat ze bij hem langs. Overleggen, helpen, zorgen… Mijn vraag blijft altijd voor alle mantelzorgers en ook voor haar: Wanneer is het tijd voor jou? Wanneer stort jij in? Wanneer kun jij er niet meer zijn voor hem omdat je helemaal leeggegeven bent? Dit is geen dreiging of doemscenario: dit is de harde werkelijkheid. En een hele grote waarschuwing: Zorg voor jezelf, cijfer jezelf niet weg! Want echt, je houd het niet heel lang meer vol. Kun je af en toe voor jezelf kiezen en gun je jezelf een oplaadmoment? Je bent meer dan van harte welkom in mijn praktijk.
Jong Dementie… een nieuw woord, een jóng woord. Mijn aandacht blijft steeds maar hangen op het woordje Jong. Helaas komt het steeds vaker voor, maar is er zo weinig over bekend. Ja, Alzheimer kent iedereen en gelukkig zijn er steeds meer organisaties, programma’s en gemeenten die hier aandacht aan schenken en het onder de aandacht brengen. Jong dementie is een andere “tak van sport”; het is niet gewoon Dementie, maar dan op een jongere leeftijd! Het komt steeds vaker op mijn pad en echt; het beeld is heel anders. Allereerst en vooral de leeftijd: iemand is nog aan het werk en daar loopt hij* vast. Hij heeft een partner die nog aan het werk is en wiens leven opeens ophoudt. Hij heeft nog jonge kinderen die hun leven aan het opbouwen zijn en helemaal niet weten hoe om te gaan met deze ziekte. Degene met dementie verandert: de persoon die hij was wordt langzaam iemand anders, maar wel in een vaak fit lichaam. En hoe maak je en blijf je in contact met deze dierbare persoon? Ik wil een lans breken voor deze gezinnen. Hoe kunnen wij als gemeenschap om iemand met jong dementie blijven staan? Wat is er ècht nodig voor de mens met dementie en zijn mantelzorgers? Ik heb de oplossing niet, maar ondersteun in mijn praktijk vooral de mantelzorgers. Om allereerst hun stress systeem te reguleren, want ze staan altijd aan. In het zorgen, maar zeker ook in hun rouw proces. Daarnaast geef ik hun veel handvaten over hoe ze contact kunnen blijven houden en steeds weer opnieuw kunnen maken met degene met dementie. Om de persoon te blijven zien, ook al is degene niet meer dezelfde. De verbinding blijft, de liefde blijft, maar dan anders. *waar Hij staat kan ook Zij gelezen worden.
